Dr. Wolfgang จะเล่าถึงการเชื่อมโยงระหว่างการจัดการความเสี่ยงจากภัยพิบัติและการวางแผนการใช้ประโยชน์ที่ดิน ภายใต้โครงการ การเชื่อมโยงการปกครองเพื่อรองรับภัยพิบัติกับการวางแผนการใช้ประโยชน์ที่ดิน: กรณีศึกษาการตั้งถิ่นฐานนอกระบบในพื้นที่เสี่ยงภัยของประเทศฟิลิปปินส์ เวียดนาม ประเทศไทย (LIRLAP) และการร่วมประยุกต์ EPIC-N Model ในการดำเนินโครงการ (ท่านสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมของโครงการ LIRLAP ได้ที่นี้: http://www.urbanfuturestu.com/lirlap/)

ประเด็นที่ Dr. Wolfgang อยากจะเล่าถึงการดำเนินงานได้แก่
1.การบูรณาการงานวิจัยเข้ากับการสอนในห้องเรียน ใช้โครงการวิจัยเป็นเครื่องมือเพื่อเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ของนักศึกษา ทำให้การสอนมีชีวิตชีวามากขึ้น

2.เปิดโอกาสให้นักศึกษาได้สัมผัสกับประสบการณ์จริง ไม่ใช่แค่เรียนจากทฤษฎีในห้องเรียนเท่านั้น แต่นำพวกเขาไปพบกับโลกจริง เพื่อให้เข้าใจถึงความซับซ้อนของปัญหาสังคมและเมือง

3.นักศึกษาได้พบกับชุมชนเมืองที่ยากจนและเข้าใจความต้องการของพวกเขา เป็นการ "ออกจากห้องเรียนสู่ความเป็นจริง" ซึ่งตรงกับแนวทางของ EPIC-N อย่างแท้จริง

4.ผลงานของนักศึกษามีส่วนร่วมในงานวิจัย และงานวิจัยก็สนับสนุนงานของนักศึกษา เป็นความสัมพันธ์แบบ win-win ที่ทั้งสองฝ่ายได้ประโยชน์

5.โครงการวิจัยสามารถใช้ความคิดและข้อมูลจากนักศึกษา แนวคิดของนักศึกษาอาจกลายเป็น “บอลลูนทดลอง” สำหรับการแทรกแซงทางการวางผังในอนาคต

6.ความร่วมมือระหว่างนักศึกษาท้องถิ่นด้านสถาปัตยกรรม กับนักศึกษาวางผังเมืองจากยุโรป สร้างการเรียนรู้ข้ามวัฒนธรรม และวิธีคิดที่หลากหลาย

7.ก่อนหน้านี้ไม่เคยรู้จัก EPIC Model และเครือข่าย EPIC-N มาก่อน แต่เมื่อได้เข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้ ทำให้เห็นภาพชัดเจนว่ามันทำงานอย่างไร

8.พบว่าเป็นแนวทางและเครือข่ายที่มีศักยภาพสูง (Promising approach and network) ช่วยให้ทั้งอาจารย์ นักศึกษา และชุมชนได้มีส่วนร่วมอย่างแท้จริง

9.อาจจะเดินตามแนวทางของ EPIC มาหลายปีแล้วโดยไม่รู้ตัว? คำถามนี้นำไปสู่การทบทวนแนวทางการทำงานที่ผ่านมา และเปิดโอกาสในการพัฒนาเพิ่มเติม: “มีอะไรอีกที่ผมยังสามารถพัฒนาได้อีก?”

สำหรับโครงการวิจัย LIRLAP (Linking Disaster Risk Governance and Land-Use Planning) เป็นโครงการวิจัยระยะยาวที่มีเป้าหมายในการพัฒนาความยั่งยืนและความยืดหยุ่นของเมืองในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โครงการที่ได้รับทุนสนับสนุนจากกระทรวงศึกษาธิการและวิจัยแห่งประเทศเยอรมนี (BMBF) เป็นโครงการระยะยาวที่ให้ความสำคัญกับการวิจัยเชิงลึกและการมีส่วนร่วมของชุมชน บูรณาการการพัฒนาพื้นที่อย่างยั่งยืนร่วมกับการบริหารจัดการความเสี่ยงภัยพิบัติในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEA) โดยเน้นความสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) นำร่องการย้ายถิ่นและการยกระดับพื้นที่ในเมือง ผ่านโครงการนำร่องใน มหานครมะนิลา (ฟิลิปปินส์), ฮานอย (เวียดนาม), และกรุงเทพมหานคร (ประเทศไทย)

แนวทางและเป้าหมายหลักการออกแบบแนวทางการยกระดับและการย้ายถิ่นอย่างเหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศ (climate-adapted upgrading and retreat) โดยเน้น การมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและการดำรงชีพของประชาชน และส่งเสริมกลยุทธ์ที่ยั่งยืนในท้องถิ่น ผ่านการอบรมและพัฒนาศักยภาพของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง รวมถึงการจัดทำ หลักสูตรปริญญาเอก (PhD) ร่วมกันระหว่าง TU Dortmund กับ University of the Philippines

พันธมิตรของโครงการ (Partners):
TU Dortmund University University of Stuttgart, LMU Munich University, KaiserIngenieure.

University of the Philippines, School of Urban and Regional Planning

Vietnam National University of Agriculture

Thammasat University – Urban Futures & Policy Research Unit (UFP)

โครงการ LIRLAP เป็นตัวอย่างของการวิจัยเชิงปฏิบัติการที่ผสานระหว่างการศึกษา การวางแผนเมือง และการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พร้อมเปิดเวทีความร่วมมือระดับนานาชาติ ทั้งในแง่วิชาการ ชุมชน และการพัฒนาเชิงนโยบายอย่างยั่งยืน

กิจกรรมหลักของโครงการ LIRLAP:

1.การจัดเวิร์กช็อปกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ ทั้งในระดับชาติและระดับองค์กรปกครองท้องถิ่น (LGU) ร่วมกับองค์กรชุมชน (CBOs), คนในชุมชน และสถาบันการศึกษา

2.การทำงานในพื้นที่ศึกษาเฉพาะ (case study) และร่วมสร้างองค์ความรู้และแนวทางแก้ไขปัญหากับชุมชน

3.การอบรมผู้เชี่ยวชาญท้องถิ่น, หลักสูตรปริญญาเอกแบบร่วม (Joint PhD) และ โครงการนักศึกษาร่วมระหว่างประเทศ

กรณีศึกษา: หนึ่งในพื้นที่ที่ถูกย้ายถิ่นฐาน (resettlement site) ประสบปัญหาน้ำท่วมอีกครั้ง ทำให้คนในชุมชน หวาดกลัวว่าจะถูกบังคับให้ย้ายออกอีกครั้ง

โครงการนักศึกษาขั้นสูง (Advanced Students Project) คืออะไร?
แกนหลักของหลักสูตรการวางผังพื้นที่ (Spatial Planning) ที่มหาวิทยาลัยดอร์ทมุนด์ คือการเรียนรู้ผ่านการทำวิจัย (Research-based Learning) ภายใต้โครงการที่ใช้เวลาหนึ่งปี โดยจัดในปีที่ 1 และปีที่ 3 ของระดับปริญญาตรี นักศึกษา 10–12 คน ทำงานร่วมกันในลักษณะปฏิบัติจริง มีความสหวิทยาการ และมีความเป็นวิชาการ โดยมีอาจารย์ผู้สอน 2 คนคอยดูแล เป้าหมายของโครงการคือการส่งเสริมให้นักศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเอง มีความรับผิดชอบ ร่วมมือกัน และพัฒนาทักษะทั้งในด้านวิชาการและการนำไปใช้จริง ทักษะหลักในการทำงานกลุ่ม ได้แก่ การประสานงาน การนำเสนอ การเป็นผู้นำอภิปราย การจดบันทึก การสร้างฉันทามติ และการจัดการกับความขัดแย้ง หัวข้อโครงการที่ดำเนินพร้อมกันทั้งหมด 10 โครงการมีความหลากหลาย โดยผู้สอนได้ดูแลโครงการที่มีการเดินทางศึกษาดูงานในประเทศกำลังพัฒนา เช่น แทนซาเนีย แอฟริกาใต้ ฟิลิปปินส์ และในปี 2025/26 จะจัดที่ประเทศไทยด้วย

ผลงานที่เกิดขึ้น (Achievements): 1.นักศึกษาได้เรียนรู้จากชุมชน เข้าใจถึงบริบทและความต้องการที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากที่คุ้นเคย

2.ตระหนักถึงความต้องการด้านการดำรงชีพของคนในพื้นที่

3.คิดค้นแนวทางแก้ปัญหาแบบนอกกรอบ และสะท้อนสถานการณ์ของตนเองในประเทศเยอรมนี

4.ทำงานร่วมกันระหว่างนักศึกษา อาจารย์ และชุมชนในรูปแบบของการร่วมผลิตความรู้ (co-production)

5.นำเสนอผลงานต่อหน่วยงานราชการและสถาบันการศึกษา

6.สนับสนุนโครงการ LIRLAP ด้วยแนวคิดของตนเอง ซึ่งจะถูกนำไปใช้จริงโดย NGO ท้องถิ่นในปี 2025

7.ผลงานได้รับการตอบรับอย่างดีจากชุมชน และทำให้ฝ่ายบริหารท้องถิ่นต้องหันมาใส่ใจเสียงของประชาชนมากขึ้น

เราทำตามหลักของโมเดล EPIC หรือไม่?

คำตอบคือ "ใช่" ในหลายๆ ด้าน เราได้ดำเนินการตามองค์ประกอบสำคัญของโมเดล EPIC แล้ว แม้จะไม่ได้ระบุชัดว่าทำตาม EPIC ตั้งแต่แรกก็ตาม

เราสามารถปรับปรุงการทำงานในโครงการครั้งหน้า (ประเทศไทย ปี 2025/26) ได้อย่างไร?

โดยการผนวกองค์ประกอบของโมเดล EPIC ที่อาจยังตกหล่น ดังนี้:

1.เคารพโครงสร้างการบริหาร หน้าที่ และแรงจูงใจที่มีอยู่ของทุกฝ่าย พิจารณาร่วมออกแบบโครงการกับหน่วยงานท้องถิ่นตั้งแต่ต้น เพื่อให้การมีส่วนร่วมสอดคล้องกับบทบาทของแต่ละฝ่าย

2.สร้าง “ความร่วมมืออย่างแท้จริง” กับองค์กรปกครองท้องถิ่นหรือชุมชน อาจมีการลงนาม MOU หรือจัดตั้งคณะทำงานร่วมกับองค์กรท้องถิ่นเพื่อดูแลเป้าหมายร่วมกัน

3.มุ่งเน้นการยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนอย่างตั้งใจ ให้ชุมชนกำหนดตัวชี้วัดความสำเร็จของคุณภาพชีวิต และให้นักศึกษาช่วยติดตามและประเมิน

4.เลือกและดำเนินโครงการที่มาจากชุมชน เป็นของชุมชน และประเมินโดยชุมชนเอง เริ่มจากกระบวนการระดมความคิดเห็นของชาวบ้าน และเน้น “ชุมชนเป็นเจ้าของปัญหาและการแก้ไข”

5.ส่งเสริมความร่วมมือข้ามสาขาวิชา และการมีส่วนร่วมในระดับใหญ่ (หลายรายวิชา หลายคน หลายชั่วโมง) ดึงคณะ/สาขาอื่นๆ เข้าร่วม เช่น วิศวกรรม เกษตร สาธารณสุข หรือเทคโนโลยี เพื่อสร้างการแก้ปัญหาที่ครบมิติ

Dr. Wolfgang แสดงให้เห็นว่า EPIC-N Model ไม่ได้เป็นเพียงแค่แนวทางหนึ่งของการมีส่วนร่วมของมหาวิทยาลัยกับชุมชน แต่ยังเป็น พื้นที่สำหรับการแลกเปลี่ยน ความร่วมมือ และการเติบโตร่วมกัน ที่สร้างแรงบันดาลใจให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่แท้จริง ทั้งในระดับท้องถิ่นและนานาชาติ การประยุกต์ใช้โมเดลสามารถทำได้ง่าย และต้นทุนต่ำ ในบทความต่อไปจะนำเสนอบทความ “เวทีเสวนา: สถาปัตยกรรมและการวางผังเมืองสําหรับชุมชน รวมถึงโอกาศในการควบรวมการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเข้าสู่การปฏิบัติการระดับชุมชน การออกแบบ และวางผัง” โดยมีวิทยากร 4 ท่าน ที่จะมาอธิบายด้านสถาปัตยกรรมและการวางผังเมืองที่สามารถควบรวมการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเข้าสู่การปฏิบัติการระดับชุมชนได้อย่างไร